کد خبر: 1924
تدابیر طب سنتی برای فصل پاییز
از دیدگاه طب ایرانی، هر فصل سال، دارای مزاج خاصی است و بر همین اساس، لازم است توصیه‌ها و تدابیر خاصی را برای حفظ تندرستی و پیشگیری از بروز بیماری‌ها و یا به حدّاقل رساندن عوارض و پیامدهای آنها به کار بست.

بیشتر حکمای ایرانی، طبیعت پائیز را سرد و خشک دانسته‌اند. البته مزاج فصل پائیز بر اساس ارتفاع منطقه، عرض جغرافیایی، نوع خاک، میزان بارندگی و رطوبت، فاصله تا دریا، نوع بادها، وجود یا عدم وجود کوه‌ها و... متغیّر است و آنچه گفته شد، مزاج معمول این فصل در منطقه معتدل و در قیاس با دیگر فصول است. مثلاً در شهرهای شمالی کشور، پاییز خشک نیست و در مناطق کوهستانی، خشکی آن بیشتراست. ناگفته پیداست که هر فصل سال، برای کسانی که مزاج آنها با آن فصل متناسب است، بهتر است و برای مزاج غیرمتناسب، ناسازگار می‌باشد. پائیز نیز با مزاج سرد و خشک خود، برای افراد با مزاج گرم و تر، مناسب‌تر است و برای افراد با مزاج یا سوءمزاج سرد و خشک، مناسب نیست و می‌تواند موجب تشدید علائم و بروز برخی بیماری‌ها به‌ویژه بیماری‌های سرد و خشک شود.

تدابیر طب سنتی برای فصل پاییز :

از مصرف غذاهای بسیار گرم خودداری کنید زیرا مزاج این فصل، همان‌طور که ذکر شد، خشک است و از هر عملی که موجب افزایش خشکی بدن می‌شود، باید پرهیز کرد. از جمله این موارد می‌توان به غذاهای بسیار گرم، گوشت‌های مانده، گوشت شکار و ادویه‌جات با گرمی زیاد اشاره کرد. در این فصل، بهتر است غذاهای با گرمی معتدل مصرف شود. گوشت‌ها، گوشت بره و مرغ چاق مفید هستند. از شیرینی‌ها نیز آن چه از شکر، مغز بادام و پسته تهیه شده باشد، مناسب است.

آب سرد موجب ضعف حلق و تارهای صوتی می‌شود و با توجه به شیوع زیاد بیماری‌های تنفسی فوقانی در این فصل، بهتر است از نوشیدن آن پرهیز شود.

در فصل پائیز سر خود را بپوشانید زیرا سر بدون پوشش به ویژه در اوایل صبح که هوا سرد است، موجب بسته شدن منافذ پوستی می‌شود. بسته شدن این منافذ، سبب می‌شود که بخارات دفع نشود و تجمع آن‌ها در سر باعث بروز برخی بیماری‌ها، از جمله نوعی زکام و سرفه می‌‌شود.

اجتناب از خوابیدن در مکان سرد و حمام با آب سرد، به دلیل بسته شدن منافذ پوستی و عوارض ناشی از آن که باید از این کار پرهیز کرد.

خودداری از استفراغ: در این فصل از انجام هر عملی مثل قی، که موجب تحریک خلط‌ها می‌شود، باید پرهیز نمود. قی در این فصل زمینه را برای بیماری‌های تب‌دار فراهم می‌کند.

زیاده‌روی در مصرف میوه‌های فصل مضر است و باید از این کار خودداری شود. از میوه‌های مناسب این فصل می‌توان به سیب، به و گلابی اشاره کرد.

اعراض نفسانی، به ویژه غم و اندوه، در هر فصلی ضرر است، ولی در فصل پاییز به ویژه برای افرادی که زمینه بیماری‌های سوداوی دارند، ضرر بیشتری دارد و باید تا حد امکان از این موارد پرهیز نمود و به اموری مشغول شد که موجب سرور و شادی شود.

به دلیل خشکی فصل و تأثیر آن روی بدن، لازم است از عواملی که موجب تری بدن می‌‌شود، کمک گرفت. یکی از این عوامل، حمام کردن است که برای رطوبت بخشی مناسب، بهتر است یک روز در میان، استحمام با آب نیم‌گرم انجام گیرد؛ زیرا آب بسیار گرم باعث تحلیل رطوبت و افزایش خشکی بدن می‌‌شود. همچنین می‌توان برای رطوبت بیشتر از وان آب نیم‌گرم به مدت نیم ساعت استفاده کرد. چرب کردن بدن با روغن بنفشه و بادام نیز از مواردیست که به افزایش رطوبت بدن و کاهش خشکی آن کمک موثری می‌کند.

در این فصل بهتر است برای تقویت روح از عطرها و بوهای خوش و ملایم استفاده کرد. از عطرهای گرم مثل عطر گل محمدی و مانند آن استعمال کنید.

سعی کنید شب‌ها قبل از خواب در بینی خود یک تا دو قطره روغن بنفشه بچکانید تا از گرفتگی بینی و زکام جلوگیری شود.

از محصولات ویژه طبیعت در این فصل به طور مرتب و هفتگی مصرف کنید چرا که خداوند حکیم برای مقابله انسان در برابر بیماری‌های این فصل این میوه‌ها و گیاهان را در اختیار انسان‌ها قرار داده است که عبارتند از: شلغم، ترب سیاه، کدو حلوایی، کدو آشی، انار، عناب، به، سیب، مرکبات، برگ چغندر به صورت آش یا بورانی، خاکشیر، قدومه، نخود

سعی کنید از آب یخچال استفاده نکنید و از آبی که با یخ سر شده باشد که به طور مطلق پرهیز کنید بهترین گزینه این است که از آبی که در کوزه سفالین و بدون لعاب سرد و گوارا شده باشد مصرف کنید.

به خاطر اینکه هوا مسموم است صبح در خانه اسفند دود کنید و یا اینکه اگر ممکن است در فضای کار هم اسفند دود کنید البته گاهی هم می‌توانید سیاهدانه را مثل اسفند دود کنید.

از آنجا که هوا در این فصل خشک است یک کتری آب روی بخاری بگذارید تا رطوبت هوا تامین شود و اگر داخل کتری کمی گل بابونه و یا برگ اکالیپتوس بریزید که دیگر فوق العاده است.

در روایات توصیه شده هر روز صبح یک انگشت عسل به صورت لیسیدن مصرف شود.

به صورت مرتب و هفتگی سوپ و آش با سبزیجات فصل تهیه کرده و میل کنید.

از خوردن خوراکی‌هایی که با این فصل سازگاری ندارد به طور مطلق پرهیز کنید مثل هندوانه، خیار، گوجه مخصوصاً به صورت سالاد

از خوراکی‌های گرم و تر بیشتر استفاده کنید مخصوصاً کسانی که سوداوی مزاج هستند مثل: انجیر خشک، خرما، شیر و عسل، روغن زیتون، سوپ و آش‌های آبکی و خوراکی‌هایی که در شماره ۴ به آن اشاره شد.

گاهی اوقات کندر را بجوید تا مغز گرم شود و از زکام جلوکیری کند.

از دمنوش‌های گیاهی گرم استفاده کنید به ویژه گیاهانی مثل اسطوخدوس، بادرنجبویه، بابونه، آویشن، بهارنارنج، عناب، سنبل الطیب، به لیمو، گل محمدی و…

از غذاهای سرد پرهیز کنید و آنها را با مصلح مصرف کنید برای مثال در خوردن برنج سفید، مرغ، دوغ، ماهی و مانند آن افراط نکیند.

قرقره آب نمک و استنشاق با محلول رقیق آب نمک را هر شب قبل از خواب و صبح بلافاصله بعد از بیدار شدن انجام دهید. (استنشاق یعنی آب را از بینی بالا کشیده و از دهان به بیرون بریزیم که با این کار فضای پشت حلق خود را شستشو می‌دهیم)

از غذاهای سرخ کرده، چرب و فست و فود دوری کنید.

در وعده صبحانه ارده و شیره میل کنید چرا که هم گرم و تر است و هم انرژی لازم را برای شما در یک روز سرد فراهم می‌کند.

هویج را بخارپز نموده و با روغن زیتون و لیموترش تازه میل کنید تا مزاج شما را نرم کند.

صبح‌ مویز و بادام میل کنید.

گاهی از انفیه استفاده کنید. (انفیه پودری است که در دماغ می‌کشند تا با عطسه‌های مکرری که ایجاد می‌کند فضولات سینوس‌ها و مغز تخلیه شود)

کف پاهای خود را با پوشیدن جوراب‌های پشمی گرم نگه دارید مخصوصاً اگر منزل شما سرامیک است در بعضی جاها جوراب‌هایی که با پشم گوسفند تهیه شده عرضه می‌شود. گاهی اوقات شب قبل از خواب کف پاها و ملاج سر را با روغن‌های گرم ماساژ دهید.

یک چفیه یا شال پشمی دور کمر خود ببندید مخصوصاً کسانی که استعداد سنگ کلیه دارند.

صبح یک قاشق غذاخوری خاکشیر را با یک لیوان آبجوش و کمی نبات یا عسل همراه با چند قطره گلاب میل کنید بسیار مفید است.

انجام بادکش گرم به خصوص در ناحیه کمر و ریه‌ها بسیار مفید است و باعث تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود.

صبح ناشتا در فصل سرما مصرف یک استکان آب جوش بسیار مفید است و از نوشیدن آب سرد یخچالی در این هنگام اکیداً اجتناب شود.